Twee toekomstscenario's:
No We
Won't en Yes We Can
Evert Jan Ouweneel
nrc-next, 26 mei 2009
|

Kunnen we nog de wereld redden, of zijn de rampen
van de toekomst al onafwendbaar geworden? Hier 2 scenario’s: een
pessimistisch en positief scanario. Ze werken als een spiegel: wie ze
leest, merkt vanzelf hoe groot het eigen vertrouwen in de mensheid is op
het gebied van solidariteit, technologie en langetermijn-denken |
Met de uitbraak van de Mexicaanse griep dringt het
weer even tot ons door dat de wereld voor heel wat meer uitdagingen staat
dan alleen een economische crisis. De klimaatcrisis is nog erger dan we
dachten, de strijd tegen honger faalt, en het aantal mensen in extreme
armoede (minder dan 1,25 dollar per dag) zal dit jaar met tientallen
miljoenen stijgen.
Hebben we genoeg aan een dozijn Obama-klonen en
wat nieuwe technologie om de wereld te redden, of zijn de rampen van de
toekomst al onafwendbaar geworden?
Hier een beschrijving van twee
toekomstperspectieven. Een No We Won’t scenario waarin problemen
zullen escaleren doordat het ‘ieder voor zich’ is in de wereld. En een
Yes We Can scenario waarin problemen effectief en duurzaam kúnnen worden
aangepakt als er wereldwijd wordt samengewerkt. Beide zijn deels gebaseerd
op recente publicaties in het tijdschrift Nature, deels op het boek
Welvaart voor de wereld van de invloedrijke econoom Jeffrey Sachs, en
deels op eigen waarnemingen. De scenario’s werken als een spiegel: wie ze
leest, merkt vanzelf hoe groot het eigen vertrouwen in de mensheid is op het
gebied van solidariteit, technologie en langetermijn-denken.
WERELDBEVOLKING
|
No We Won’t |
Yes We Can |
|
1) Bevolkingsgroei
De wereldbevolking zal onverminderd doorgroeien van 6,8 nu naar
mogelijk 11,7 miljard in 2050, doordat de armen blijven geloven in
grote gezinnen als inkomstenbron en oudedagsvoorziening. Deze mensen
wonen in regio’s die het minst in staat zijn de bevol-kingsgroei op
te vangen, zodat de armoede, ellende en onrust daar alleen maar zal
toenemen.
2) Armoedebestrijding
De extreme armoede zal in 2025 nog altijd voortduren, doordat de
armste regio’s vastzitten in hun eigen armoede en rijke landen
onvol-doende bereid zijn in deze regio’s te investeren. De ellende
leidt daardoor tot nog meer ellende (terrorisme, milieurampen,
smokkel, ziekten, massale vluchtelingenstromen) die op den duur
wereldbedreigend zal zijn. Bovendien kampt Afrika met grote
culturele en bestuurlijke obstakels om vooruitgang te boeken.
3) Ziektebestrijding
Door klimaatverandering, toenemende mobiliteit, verstedelijking en
meer contact tussen mens en dier, zullen oude ziekten nieuwe
gebieden treffen en nieuwe ziekten zoals AIDS en griepvirussen grote
risico’s vormen voor de wereld. Pandemieën zullen door gebrek aan
coördinatie onvermijdelijk zijn. |
1) Bevolkingsgroei
De wereldbevolking kan beperkt blijven tot 8 miljard in 2050 als de
motieven voor grote gezinnen worden weggenomen: met hulp van rijke
landen kan de kindersterfte sterk afnemen, de vrijwillige
geboortebeperking sterk toenemen en kan er fors geïnvesteerd worden
in landbouw, onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur en
pensioenen.
2) Armoedebestrijding
De extreme armoede kan in 2025 zijn beëindigd wanneer rijke landen
hun hulp flink opvoeren en tussen 2015 en 2025 0,7 procent van hun
inkomen (300 miljard dollar per jaar) besteden aan de ontwikkeling
van zelfstandige economieën in arme landen. (Maart 2002 werd deze
hulp al toegezegd in de Consensus van Monterrey.) Door rechtstreeks
de boerinnen en kinderen te ondersteunen, kan ook in Afrika veel
vooruitgang worden geboekt.
3) Ziektebestrijding
Het is gelukt de pokken wereldwijd uit te roeien en ook polio is de
afgelopen decennia effectief aangepakt. Hetzelfde kan gebeuren met
AIDS, tuberculose, malaria, lepra en nieuwe ziekten, als landen hun
krachten bundelen en met name de gezondheidszorg in de arme landen
verbeteren. |
WERELDBOL
|
No We Won’t |
Yes We Can |
|
4) Klimaatverandering
De opwarming is niet te stuiten. Bij de huidige CO2-uitstoot zal het
al in 2020 2 graden warmer zijn dan in 1750, en de uitstoot groeit
jaarlijks met 1 tot 3 procent. Door de opwarming zullen leefgebieden
worden vernietigd, natuurrampen in hevigheid en aantal toenemen, zal
eenderde tot de helft van alle diersoorten uitsterven, de zeespiegel
stijgen en het verdwijnen van gletsjers honderden miljoenen mensen
in grote problemen brengen.
5) Grondstoffen
Na de economische crisis zullen de grondstofprijzen (olie, gas,
graan, rijst) weer omhoogschieten. De sociale onrust in arme landen
zal hierdoor toenemen. De ontbossing zal onverminderd doorgaan
vanwege de grote vraag naar sojabonen en tropisch hardhout. De zeeën
zullen worden leeggevist en toenemende schaarste aan olie en water
zal voor wereldwijde spanningen zorgen.
6) Biodiversiteit
Er zal weinig terechtgekomen van het Verdrag inzake Biologische
Diversiteit uit 1992, waarin werd beloofd in 2010 het verlies van
biodiversiteit sterk te hebben verlaagd. In 2050 zijn koraalriffen,
kikkers en padden zeldzaam geworden. Het teruglopende aantal bijen
zorgt voor lagere landbouwopbrengsten en stijgende voedselprijzen.
Mensapen (gorilla’s, bonobo’s, chimpansees) en ijsberen zijn alleen
nog in dierentuinen te bewonderen. |
4) Klimaatverandering
De opwarming kan beperkt blijven tot 2 graden in 2050, als de wereld
even daadkrachtig de CO2-uitstoot aanpakt als ooit de Cfk’s (stoffen
die de ozonlaag aantasten). De CO2-uitstoot moet gehalveerd worden
ten opzichte van 1990 door belastingheffing en een snelle
ontwikkeling en toepassing van schonere energie en CO2-opslag. Nog
dit jaar moet de wereld zich in een krachtig vervolg op het
Kyoto-protocol uit 1997 hieraan committeren.
5) Grondstoffen
Het probleem is niet een gebrek aan grondstoffen, maar het
onduurzame gebruik ervan. Spanningen kunnen worden voorkomen door
wereldwijd het behoud van bossen te stimuleren, bodemtrawlers
(vissersboten die de zee-ecologie vernietigen) te verbieden, water-
en olieverbruik door duurzame technologieën te verminderden, en de
landbouwproductiviteit in arme landen te laten stijgen.
6) Biodiversiteit
Het Verdrag inzake Biologische Diversiteit kan wereldwijd nieuw
leven worden ingeblazen door leefgebieden via wetgeving te
beschermen, het behoud van bossen en duurzame landbouw te
stimuleren, stikstofvervuiling te verminderen, wereldwijde
visgronden te beschermen, realistische vleesprijzen (inclusief de
kosten voor watergebruik en weidegronden) in te voeren, en de handel
in bedreigde diersoorten strenger aan te pakken. |
WERELDORDE
|
No We Won’t |
Yes We Can |
|
7) Veiligheid
Internationale criminaliteit (smokkel, fraude, illegale wapenhandel,
hackers) en terrorisme zal zich uitbreiden doordat internationaal
recht tekortschiet en het niet lukt een effectief en wereldwijd
opererende politiemacht op de been te brengen. Daarnaast zal veel
geweld voortduren door olie, goud en andere kostbare grondstoffen,
en neemt het gevaar toe dat kernwapens in landen als Rusland en
Pakistan in verkeerde handen komen.
8) Crisis
De huidige economische crisis zal voor nieuwe onrust zorgen, doordat
er vanwege de crisis onvoldoende wordt geïnvesteerd in nieuwe
olievoorraden (waardoor de olieprijs sterk zal stijgen), in duurzame
energie (waardoor de CO2-uitstoot hoog blijft), en in
armoedebestrijding (waardoor de onrust zal toenemen). Ook zullen we
weinig leren van de crisis: zodra de economie zich herstelt, zijn de
wijsheden over matigheid en duurzaamheid snel vergeten.
9) Machtsverschuiving
China zal het stokje van de Verenigde Staten overnemen als nieuwe
wereldleider. In de geschiedenis verliep zo’n machtsverschuiving
nooit zonder strijd, dus waarom zou het nu wel goed gaan? Wantrouwen
en wedijver tussen de wereldmachten zullen alleen maar toenemen. We
gaan een paar roerige en onaangename decennia tegemoet. |
7) Veiligheid
Criminaliteit en terrorisme ontstaan vooral door economische
factoren (armoede, teveel kansloze jongeren, te snelle
verstedelijking). De meest effectieve aanpak is dus
armoede-bestrijding. Daarnaast moet er fors geïnvesteerd worden in
het begrip en vertrouwen tussen landen om tot meer samenwerking op
veiligheidsgebied te komen. Begrip en vertrouwen vormen ook de
basis voor een nieuw streven naar een kernwapenloze wereld.
8) Crisis
De crisis kan de wereldbevolking dichter bij elkaar brengen doordat
er wereldwijd moet worden nagedacht over de rol van markt en
overheid, en over de normen en waarden die wij delen in het
economische verkeer. Ook kan de crisis de ontwikkeling en toepassing
van duurzame productie en technologieën stimuleren, doordat er zo
bespaard kan worden op het gebruik van energie en grondstoffen.
Juist nu is de tijd rijp voor duurzaam ondernemen.
9) Machtsverschuiving
De wereld van de 21ste eeuw kent niet één maar meerdere leiders:
China zal een deel van Amerika’s verantwoordelijkheid kunnen
overnemen in de aanpak van wereldkwesties. De grootste uitdaging van
deze eeuw is te aanvaarden dat wij geen andere keuze hebben dan
samen te werken op de ene planeet die ons ter beschikking staat. |
Dit artikel verscheen op 26 mei 2009 in
nrc-next.
|