Boeken van Francis
Fukuyama
|
In 1992 werd Fukuyama op slag
beroemd met The End of History and the Last Man (Het einde van de Geschiedenis en
de laatste mens).
Zijn stelling: de liberale democratie heeft getriomfeerd als enige werkbare
staatsvorm. Zeker, zij
garandeert ons geen paradijselijk bestaan, zij vormt zelfs een levensgrote
bedreiging voor zichzelf. Maar van alle denkbare staatsvormen doet zij nu
eenmaal het meeste recht aan onze menselijke vrijheids- en
erkenningsbehoefte. Zo men wil kan men de liberale democratie in navolging
van Churchill ook omschrijven als "de slechtst denkbare regeringsvorm -
afgezien van alle andere die tot nog toe zijn uitgeprobeerd".
|
 
The End of History
|
 
Het einde van
de geschiedenis
|
Na 11 september gingen er vele stemmen op die meenden dat Fukuyama zich blijkbaar
vergist had. Fukuyama zelf verwijst deze opvatting rechtstreeks naar de prullenmand. De
fundamentalistische islam is volgens hem slechts een achterhoedegevecht tegen de
moderniteit - waar zij overigens zelf met één been in staat gezien het belang van
oliedollars in veel islamitische landen - en kan niet tippen aan de overweldigende
aantrekkingskracht van de liberale democratie. De geschiedenis (d.w.z. de
ideologische ontwikkeling) is volgens hem nog altijd
ten einde.
|
|
In het in 1995 verschenen boek Trust. The new foundation of global prosperity (Welvaart) verduidelijkte hij dat onderscheid. Het is niet het harde neoklassieke
kapitalisme dat triomfeert, maar juist de combinatie van vrije markteconomie, democratie
en sociale en culturele factoren, waarvan het onderling vertrouwen binnen een samenleving
de belangrijkste succesfactor is. Vandaar dat landen als Japan en Duitsland zo succesvol
werden.
In The Great Disruption (De grote scheuring) uit 1999 beschrijft Fukuyama hoe
de grootste bedreiging voor de stabiliteit van liberale democratieën: het verval van
gemeenschapszin en de uitholling van het gezag door de individualisering vanaf de jaren
zestig inzette, alweer op z'n retour is.
|
 
Trust
|
 
Our Posthuman Future
|
In Our Posthuman
Future. Consequences of the Biotechnology Revolution (De nieuwe mens)
uit 2002 begeeft Fukuyama, inmiddels
hoogleraar politieke economie aan de Johns Hopkins Universiteit, zich na de filosofie, de
politiek en de sociologie op het pad van de ethiek. Die veelzijdigheid stelt het hem in
staat om de huidige samenleving met een helikopterblik te bezien, wat zijn boeken een stuk
minder taai en in ieder geval actueler maakt dan die van zijn politieke tegenhangers
Huntington en Wallerstein. |
|
Our Posthuman Future
is in feite het antwoord op de twijfels waarmee Fukuyama zijn
eerste boek besloot. De liberale democratie leidt weliswaar tot erkenning van ieder
individu, maar niet vanzelfsprekend tot tevredenheid, want die is ook afhankelijk van wat
Plato thymos noemde: de hang naar prestige. En die is in een samenleving van
gelijken nu eenmaal moeilijk te bevredigen. Wellicht leidt de hegemonie van de liberale
democratie tot een periode van verveling waarin de mens zijn verworvenheden ter discussie
stelt en op zoek gaat naar nieuwe uitdagingen. Die uitdaging, zo schetst hij in
dit boek, zal het meest waarschijnlijk gevonden worden in de nieuwe wetenschappelijke
revolutie: de biotechnologie.
|
 
De nieuwe mens
|
 
State Building
|
In zijn laatste boek uit 2004, State-Building: Governance and
World Order in the 21st century (Het bouwen van een staat), bouwt Fukuyama in feite voort op
de idee van het einde van de geschiedenis. De gewelddadige conflicten van
het post-Koude Oorlog tijdperk zijn in zijn ogen veeleer het resultaat van
zwakke staatsstructuren en instellingen dan een botsing van beschavingen.
State-building is daarom een dwingende uitdaging voor de wereldgemeenschap
van vandaag en met zijn nieuwste boek wil hij hiertoe nieuwe ideeën
aanreiken.
|
|
In
een
interview
over het boek State-Building zegt Fukuyama: "Ik
geloof dat het liberaal-democratische model het potentieel heeft om universeel
te zijn, maar dit betekent niet dat je op korte termijn een liberale democratie
kan vestigen in eender welk land. Culturele aspecten van een politieke
geschiedenis kunnen de vestiging van een liberale democratie in heel wat
samenlevingen behoorlijk tegenwerken."
|
[geen foto]
 Het bouwen van een staat
|
|
Deze
tekst is deels ontleend aan een korte introductie van Fukuyama
in de Intermediair van 20 juni 2002. |
|